varşova notları - 1

Varşova'da karlı ve sessiz bir sabaha uyanıyorum. Şehir merkezinin biraz dışında, kuzenimin evinde kalıyorum. Gelmeden önce "Krakow'a git," diyenler oluyor, "Varşova'da bir şey yok." Varşova'nın böyle bir namı var. 2008'de bir seyahat sitesinin yaptığı bir ankette Avrupa'nın en sıkıcı dördüncü şehri seçiliyor. (İlk üçe giren şehirler Brüksel, Zürih, Oslo...) Çok kulak asmadığım bir şey, Anna Karenina'da aileler için söyleneni şehirlere uyarlayabilir miyiz? "Güzel şehirler birbirlerine benzer, güzel olmayanlarınsa kendilerine has bir yanları vardır" diye. Varşova 2. Dünya Savaşı'nda haritadan silinmeye çalışılan, Hitler'in "tamamen yıkılmalıdır" buyruğunu verdiği bir şehir. Hazin geçmişini, karanlığın erken çöktüğü kış günlerini düşününce, biraz kasvetli bir yanının olması çok olağan ama buraya "sıkıcı" demek bence haksızlık.

Polonya, aslında hakkında çok fazla bir şey bilmediğim bir ülke. Filmlerini izlemişimdir en çok. (Şimdi belki Wajda filmlerini tekrar izlesem yeridir.) Dümdüz bir ülke olduğundan tarih boyu işgallere açık olmuş, Prusya, Avusturya, Rusya ve İsveç tarafından işgal edilmiş. Hatta milli marşlarında bile bu ülkelerin isminin anılması, Polonyalılar'ın bilinçaltında bu ülkelerin nasıl bir yeri olduğuna dair bir şeyer söylüyor.

Lehçe, insana sanırım en okunamayacak gibi görünen dillerden fakat Aslı'dan öğrendiğim birkaç trük -şimdi unuttum maalesef- beni bu konuda epey rahatlattı. Beni en çok "çizgili l" harfi yanıltmış meğer. Biz onu hep "l" diye okuyorduk. Toronto'da Polonyalı bir kızla yaptığım sohbette Leh Walesa deyip durmuştum, o da kimden sözettiğimi anlamamıştı. İşte hep bu "çizgili l" yüzündenmiş. Meğer Wavensa gibi bir şey denmesi gerekiyormuş. Dilden bu kadar bahsetmişken Lehçe en çok duyduğum selamın "dzien dobry" (cin dobre) olduğunu yazayım.

Şehrin en iyi bilinen yapısı, tam merkezde yer alan, Stalin'in şehre hediye ettiği Kültür ve Bilim Sarayı (Palace of Culture and Science), halk arasındaki deyişle "Stalin'in Düğün Pastası". O kadar merkezi bir yerde ve görkemli bir bina ki, onu görmezden gelerek yaşamak zor. Fakat şehir halkının bu binayla ilişki durumu sanırım "complicated." Yine de geceleri ışıl ışıl aydınlatılıyor.

Varşova'nın açmazlarından biri de geçmişiyle, o dönemin kültürel referanslarıyla kurduğu ilişki. Bunları en çok binalarda gözlemek mümkün. Birtakım binalar bir yandan şehrin simge yapılarına dönüşmüşken, bir yandan da kimileri için kötü bir anıyı canlandırıyor. 1975 tarihli Warszawa Centralna (şehir merkezindeki gar) da bu yapılardan biri. Çağına göre farklı teknik özelliklerle donatılmış, Sovyet döneminde "Modern Sosyalizm"i simgeleyen önemli yapılardan biri. Polonyalıların bir kısmı bu yapıyı çirkin bularak yıkılmasını istiyormuş. Doğrusu ben hiç de çirkin bulmadım ama iç mekanda, fonksiyonların işleyişinde bir karışıklık olduğu söylenebilir.

Varşova, Avrupa'nın en yeşil başkentlerinden biri ve etraftaki parkları, kuru dallar üzerine ince ince yağan karı görünce bu şehrin neredeyse kış için yaratılmış olduğuna inanıyor insan. Karlı haliyle parklar, şehrin içindeki sessizlik durakları olmuş, insana büyük bir şehirde yaşadığını unutturuyor. Kimi banklarda oturduğunuzda şehrin simgesi haline gelen Chopin'in eserleri çalmaya başlıyor. Şehirde alışkın olmadığımız türden incelikler işte:)

Eski şehre ulaşan Novy Swiat şehrin belki de en neşeli ve hareketli caddesi. Üzerinde geleneksel yemekler yapan restoranlar, sıcak bira (böyle de özel bir içkileri var) satan barlar, kitapçılar, küçük kafeler ve dükkanlar sıralanıyor. 200 yıllık Varşova Üniversitesi de bu cadde üzerinde. Kampüs içindeki kütüphane binasının çok güzel olduğu söyleniyor ama ben göremedim. Bu arada, 1944'de bu kütüphaneden 4000 el yazması kitap yakılıyor.

Varşova'da beni en çok şaşırtan şeylerden biri de yemekler oluyor. Yediğim her şey çok lezzetli ve beklentilerimin kat kat üstünde. Fakat beni en çok etkileyen tat, aşağıda gördüğünüz, bir top dondurmayla sıcak sıcak gelen elmalı pay ve yanında içtiğim kusursuz kahve! Bir zamanlar dönemin edebiyat camiasından insanların geldiği bu kafe/restoranı (Literatka) bir yere not edin. Aslı ve Emrah olmasaydı buradan haberdar olabilir miydim bilmiyorum. (Teşekkürler buradan!)

Immmhh (Bakıp iç geçirme efekti!)

 Polonya'da hala Zloti (bu da çizgili l!) kullanılıyor. Fiyatlar Avrupa'nın belli başlı şehirlerine göre daha uygun. Burası fiyat olarak ortalamanın üzerinde bir kafe ama Aslı'nın işaret ettiği elmalıya değiyor:)

Eski şehre varmak üzereyken görkemli heykelleriyle dikkat çeken bir yapı. Michaelengelo'nun grotesk figürlerini hatırlattı bana.

Ve eski şehrin meydanı! Burası gördüğüm en yeni "eski şehir." İkinci Dünya Savaşı sırasında tamamen yıkılıyor ve savaş sonrasında aslına son derece sadık kalınarak yeniden inşa ediliyor. İşte bu yüzden bu "sahte" eskiliğin farklı ve insana dokunaklı gelen bir anlamı var.

Polonya'da "milk bar" denilen, eski Sovyet döneminden kalma, geleneksel yemekler yapan, salaş restoranlar (bizdeki esnaf lokantaları gibi bir bakıma) bulunduğundan bahsediliyor. Sonradan öğreniyorum ki bu tip yerler, özellikle eski şehirde turistikleşip fiyatı eskisi kadar ucuz olmayan, yine de makul fiyatlı yerlere dönüşüyor. Bunlardan biri, servis yapanların geleneksel kıyafetler giydiği -biraz komik, 80li yılların Burda dergilerindeki fırfırlı kıyafetleri anımsatıyor ya da 23 Nisan çocuk şenliklerini- hep birlikte gittiğimiz .... Bu çiçekli seramikler de buraya özgü.

Polonya mutfağında bol lahanalı tarifler beklerken farklı lezzetler buluyorum karşımda ve tattığım her şey lezzetli, beklentimin çok üzerinde. Özellikle soğukta, ahşap masaların dip dibe dizildiği, yemeklerin Polonya'ya has çiçekli porselenlerde geldiği bu  restoranda (Zapiecek)  sıcak bir çorba içmenin keyfine diyecek yok. Sosisleri, etleri çok ilgimi çekmiyor, pierogiyi ise Toronto günlerinden bu yana çok seviyorum. Bizdeki mantının irice olanı fakat mantının daha lezzetli bir yemek olduğunu söylemek pek de haksızlık olmaz. Pieroginin hamuru ve iç malzemesinde bir sıkıntı yok, sadece sosların biraz daha iddialı olması gerekiyor. Bu arada, tatlı soslarından denemedim. Belki o bu fikrimi tümden değiştirecek bir şeydir, bilemem. Şimdilik Varşova'dan bu kadar...Sırada başıboş yürüdüğüm gün ve iki güzel müze var.
Bu gezide bir de şunu öğrendim, soğukta fotoğraf çekmek zormuş epey:)